 |
| Tâm lý bé có hành vi nói dối |
Đặc điểm của lứa tuổi:
Nói dối được cho là bắt đầu từ khi trẻ lên 5. Nói dối là khi đặt điều và không nói đúng sự thật. Hoặc khi trẻ kể sai sự thật, nói láo, nói chơi, hay không kể lại đầu đuôi sự thật nhằm mục đích lừa gạt ai đó.
Từ 2 đến 4 tuổi: Nói dối vô thức do trí tưởng tượng ở tuổi này nhạy bén và lưu giữ thông tin của các câu chuyện cổ tích trong đầu. Trẻ khó có khả năng phân biệt đâu là giấc mơ đâu là thật.
Từ 5 đến 7 tuổi: Nói dối để trốn tránh phiền toái. Trẻ nhận ra nói dối là một cách giải quyết vấn đề hoặc tránh sự trừng phạt.
Từ 8 tuổi trở lên: Nói dối để thoát khỏi sự phiền toái hoặc được tự do. Càng lớn, trẻ càng muốn tự mình kiểm soát cuộc sống.
Một số nguyên nhân khác khiến trẻ nói dối:
Trẻ thiếu tự tin về bản thân nên nói dối chỉ để cảm thấy mình tốt hơn.
Một số trẻ nói dối vì trẻ không cảm thấy an toàn khi nói thật và sợ bị trừng phạt hay la rầy vì vậy trẻ nói dối để che lấp lỗi lầm của mình.
Nói dối để thoát khỏi sự kiểm soát quá chặt chẽ từ người lớn.
Trẻ có thể học được cách nói dối từ bạn bè, những người xung quanh để đối phó lại những tình huống gây bất lợi cho trẻ.
Một số trẻ đã hình thành thói quen nói dối từ môi trường cũ, khi trẻ còn ở địa phương, hoặc khi trẻ còn đi lang thang, chưa vào trung tâm, làng trẻ.
Nói dối do bệnh lý: Trẻ đang gặp một khó khăn tâm lý khiến trẻ không kiểm soát được việc nói dối. Trường hợp này trẻ cần sự hỗ trợ của người lớn kết hợp với các nhà chuyên môn như nhà tham vấn – trị liệu tâm lý, nhà công tác xã hội…
Ngoài những mục đích tiêu cực (chuộc lợi cho bản thân hay làm hại người khác) khiến cho trẻ nói dối như đã kể trên thì còn có những mục đích tích cực dẫn đến hành động nói dối của trẻ (như để làm ai đó vui lòng, mang lại sự an toàn và niềm tin cho một người nào đó…).
Hướng giải quyết:
Giữ thái độ bình tĩnh khi nói chuyện với trẻ, tránh việc làm trẻ lo sợ và căng thẳng khiến mọi chuyện sẽ tệ hơn.
Khuyến khích tính trung thực: Thay vì mắng mỏ, bực bội khi trẻ nói dối, chúng ta nên gợi ý để trẻ bình tĩnh lý giải sự thật, lắng nghe trẻ nói để trẻ tìm thấy sự đồng cảm của người lớn và sẵn sàng bộc lộ những lỗi lầm của mình, đồng thời đánh giá cao tính trung thực của trẻ nếu trẻ nhận lỗi.
Tránh dồn trẻ vào đường cùng: Không nên đặt quá nhiều câu hỏi để “thẩm vấn” trẻ khiến trẻ cảm thấy lo lắng và càng tìm cách bao biện. Phản ứng gay gắt bằng những lời chì chiết nặng nề hay đòn trừng phạt có thể khiến trẻ nói dối “chuyên nghiệp” hơn. Chúng ta cũng không nên quá chú tâm vào những lời phủ nhận của trẻ, đừng đay nghiến trẻ với những chứng cớ buộc tội.
Mục đích chính yếu của chúng ta là tạo cho trẻ lòng can đảm để nhìn nhận sự thật chứ không phải dồn ép cho đến khi trẻ nhận tội. Nếu thấy trẻ còn chần chừ, phân vân, đừng lấy đó để tấn công buộc tội mà hãy mở cho trẻ một lối thoát mà trong đó danh dự của trẻ được bảo toàn. Hãy để trẻ có thời gian suy nghĩ về hành động của mình bằng cách nói khéo: “Có những điều cũng khó nói. Nếu thấy không tiện nói ra thì con cứ suy nghĩ cho kỹ, rồi viết ra giấy cho mẹ vậy”.
Giúp trẻ nhận thấy rằng trong cuộc sống, không ai là hoàn hảo, ai cũng có thể mắc lỗi, không chỉ trẻ con mà cả người lớn. Do vậy, trẻ không nên lảng tránh phiền toái khi mắc lỗi bằng việc nói dối mà nên đương đầu với điều này. Đồng thời, người lớn cũng cần cho thấy sự bao dung và tha thứ của mình nếu trẻ thành thật.
Giúp trẻ nhận ra hệ quả tự nhiên tiêu cực của việc nói dối. Nói dối có thể giúp trẻ tránh được những phiền toái ngay trước mắt nhưng về mặt lâu dài, trẻ vẫn phải đối diện với thực tế và nguy cơ nói dối bị bại lộ. Khi đó, có thể trẻ sẽ mất đi niềm tin người khác dành cho trẻ, làm ảnh hưởng đến mối quan hệ tốt đẹp của trẻ với những người xung quanh.
Khẳng định với trẻ là nói dối là không tốt, không được chấp nhận nếu nó nhằm che giấu một hành động sai trái hoặc nhằm lừa gạt người khác.
Không đánh đồng hành vi với con người trẻ. Không bao giờ gọi trẻ là “đồ nói dối”, “đồ gian lận” cho dù trẻ có lặp lại hành vi nói dối nhiều lần.
Thay vì trừng phạt trẻ sau khi phát hiện trẻ nói dối, chúng ta hãy cho trẻ thấy rằng chúng ta luôn ở bên để giúp trẻ vượt qua khó khăn.
Chỉ ra các điểm mạnh của trẻ để nâng cao sự tự tin, đánh giá cao việc trẻ nhận lỗi để nâng cao lòng tự trọng của trẻ.
Cần nhớ rằng nếu bạn muốn trẻ thành thật thì trước hết chúng ta phải luôn trung thực. Trẻ con thường xem người lớn là tấm gương nên nếu chúng ta thiếu trung thực thì thật khó mà đòi hỏi trẻ phải thành thật.
Trong trường hợp nghiêm trọng, trẻ không thể thay đổi, chúng ta cần đưa trẻ đến nhà chuyên môn như bác sĩ tâm thần hay nhà tâm lý để được hỗ trợ.
No comments: